هفت‌ها - Blogs http://www.pourmohsen.com/ هفت‌ها en-us 2010-03-13T00:37:41+03:30 hourly 1 2000-01-01T12:00+00:00 وهم، ذاتی زندگی ماست http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=236 گفت و گو با ابوتراب خسروی، نویسنده مجموعه داستان «کتاب ویران»
مجتبا پورمحسن: ابوتراب خسروی، یکی از چهره‌های برجسته ادبیات داستانی در دو دهه اخیر بوده است. او در سال ۱۳۷۰، مجموعه داستان «دیوان سومنات» را منتشر کرد. دو سال بعد رمان «اسفار کاتبان» برای او جایزه مهرگان ادب را به ارمغان آورد. «رود راوی»، دومین رمان خسروی نیز برنده جایزه جایزه گلشیری شد. سال ۸۸ برای این نویسنده  ۵۳ ساله شیرازی، سال پرباری بوده است. پس از انتشار کتاب «حاشیه‌ای بر مبانی داستان»، اخیراً سومین مجموعه داستان خسروی با عنوان «کتاب ویران» توسط نشر چشمه منتشر شده است. او رمان «ملکان عذاب» را که سوین حلقه از سه‌گانه رمان‌های اوست، در دست انتشار داد. با او درباره مجموعه داستان کتاب ویران» گفت و گو کرده‌ام.

آقای خسروی، وهم در داستان‌های این مجموعه حضوری پررنگ و البته در هیات‌های متفاوتی نمود می‌یابد. مثلاً در داستان «تفریق خاک» وهم، ابزاری در مکاشفه فلسفه وجودی است. یا در داستان «رویا یا کابوس» چیزی که در ابتدا وهم به نظر می‌رسد، رفته رفته شکل واقعی به‌خود می‌گیرد و مثلاً در داستان پیک‌نیک، وهم در حد وهم باقی می‌ماند. آیا این اوهام در چیز خاصی که نویسنده را واداشته که روایتی وهم‌گونه داشته باشد، مشترک هستند؟
ظاهراً زندگی و تاریک و فرهنگ ما از وهم انباشته است، وهم ذاتی زندگی ماست. شاید چون خلا تفکر فلسفی داریم. متر و معیار فلسفی نداریم‌. البته این چیزها ربطی به ادبیات ندارد‌. از آن‌جا که خلاقیت‌های ادبی در هر جامعه رنگ شرایط را به خود می‌گیرد، داستان‌ها هم رنگ هراس و وهم به خود گرفته است‌. ما درغیاب شادی و سرخوشی وهم می‌بافیم و حتی از وهم لذت می‌بریم‌. ادبیات ما از قدیم و جدید گرفته، حتی ادبیات فولکلور ما در غیاب شادی با اندوه ...]]> 236@http://www.pourmohsen.com/ گفت و گو 2010-03-10T16:03:47+03:30 گفت و گو با بهزاد زرين‌پور، شاعر- منتشر شده در روزنامه فرهيختگان http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=235 ما را پشت مرزهايمان مدفون نکرده‌اند
مجتبا پورمحسن: بهزاد زرين‌پور، يکي از شاعران مطرح دهه هفتاد که منتقدين مجموعه شعر «اي کاش آفتاب از چهارسو بتابد» او را تحسين کردند، بهمن ماه امسال براي شرکت در يک فستيوال بين‌المللي شعر هندوستان راهي اين كشور شد و در آن‌جا به شعرخواني پرداخت. زرين‌پور مي‌گويد پس از حضور در اين جشنواره، به پتانسيل شعر معاصر ايران براي درخشش در عرصه‌ي بين‌المللي بسيار اميدوار شده است. با او درباره سفرش به هند گفت و گو کردم.

آقاي زرين‌پور از سفرتان به هند بگوييد. انگار خيلي سفر جالبي‌ بود. چطور شد به هند رفتيد؟
فستيوال بين‌المللي شعر هندوستان به نام Krikya هر ساله با حضور شاعران مطرح کشورهاي مختلف در هندوستان برگزار مي‌شود. اين پنجمين دوره‌اي بود که اين جشنواره در شهر ميسور كه يك شهر دانشگاهي و فرهنگي است، برگزار شد‌ و شاعراني از کشورهاي مختلف در آن شرکت کردند. اين جشنواره يک سايت اينترنتي دارد تحت عنوان Krikya.in که جزو پر مخاطب‌ترين سايت‌هاي ادبي دنياست و شاعران مختلف دنيا با آن همكاري دارند و علاقه‌مندان شعر از سراسر جهان مخاطب اين سايت هستند و از طريق آن شعرهاي امروز جهان را مي‌خوانند و درباره آن‌ها حرف مي‌زنند و تبادل نظر مي‌کنند. کارهاي من را هم خانم  مريم اعلاء امجدي‌ ترجمه و به آن‌ها معرفي کرده بود. خانم علاء امجدي‌، شاعر و منتقدي ايراني است، منتها به زبان انگليسي آثار ادبي‌اش را در دنيا منتشر مي‌کند. در همين مدت کمي که آثارش را چاپ مي‌کند، به دليل تسلطي که به زبان انگليسي دارد و تازگي کارهايش به چهره‌اي مطرح در ميان محافل ادبي جهان تبديل شده است. در خارج از کشور درس مي خواند، به دانشگاه آيوا رفته و جوايزي گرفته و شعر معاصر فارسي را هم خيلي خوب مي شناسد. ايشان يکي از کارهايش، معرفي شعر معاصر ...]]> 235@http://www.pourmohsen.com/ گفت و گو 2010-02-27T12:03:26+03:30 «متنی در جستجوی مادر» http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=234 نگاهی به کتاب «بهار ۶۳» - چاپ شده در روزنامه فرهيختگان
آرش آلله‌وردی
«بهار ۶۳» نام کتابی است از مجتبی پورمحسن‌ است‌. ننوشتم رمان‌، نوشتم کتاب‌ و این به هیچ‌وجه از نظر ارزشی حامل نگاهی کاهنده و منفی نیست. کتاب در مورد منِ راوی ست‌، کتاب در مورد نوشتن است و در نهایت کتاب در مورد خیانت است‌. روایتی ساده و بدون هر‌گونه پیچ وخم‌روایت سطحی داستان آرام آرام به تردیدها و پرسش‌های عمیق‌تری تبدیل می‌شود. پرسش‌هایی چون «‌ماهیت خیانت چیست؟» یا «خائن بیشتر رنج می‌کشد یا خیانت دیده؟» همه می‌دانیم خیانت در معنای لغوی به معنای کاری بر علیه شخصی یا هر چیزی است که به او تعهد داده‌ایم‌، به هرحال چیزی بیرون ازمن به سود من‌. اما در «بهار ۶۳» خیانت بر علیه خود و درون خود انجام می‌گردد درونی که تمام جهان بیرون را نیز شامل می‌شود. نوشتن در این وضعیت گونه‌ای روانکاوی است. او برای درمان خودویرانگریِ راوی مدام راوی را به سویه‌های نوستالژیک کودکی ارجاع می‌دهد. راوی در این میان آرمان‌ها را در بستر تخیلاتش ترسیم می‌کند که نمونه‌ای از آن را در روایت ‌فروشگاه بهار ۶۳ در کتاب  می‌خوانیم. اما این واماندگی و خود‌ویرانگری آن‌قدر عمیق و اپیدمیک است که حتی با تکنیک‌های روانکاوانه نیز درمان‌ نمی‌شود، زیرا نریشن‌ها و روایت‌های نوستالژیک بیمار نیز همگی بیمارند. بهتر است بگوییم نوشتار در مقابل بیماری شکست می‌خورد و کم می‌آورد‌.
بیماری، بنیان و ساختار تشکیل دهنده فرزین از روز تولد تا امروز است. از منظر لاکان‌، فرزین ۳۲ ساله در آغاز کتاب در ساحت  و مرحله آینه‌ای قرار دارد.لاکان مراحل شکل‌گیری شخصیت روانی انسان را در سه مرحله خیالی‌، آینه‌ای و نمادین می‌داند.فرزین قبل از این در وجود مادر ...]]> 234@http://www.pourmohsen.com/ کتاب‌ها 2010-02-22T13:35:00+03:30 گفت و گوي روزنامه بهار با مجتبا پورمحسن، نويسنده رمان «بهار ۶۳»: http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=233 شهر براي گم شدن
علي شروقي: «بهار ۶۳» اولين رمان مجتبي پورمحسن، نويسنده، شاعر و منتقد عربي است که نشر چشمه آن را منتشر کرده است. شخصيت اصلي اين رمان کسي است که سنگيني بار «خيانت‌» را در کوچه و خيابان به دوش مي‌گيرد. او نه فقط راوي «خيانت»، بلکه راوي رنجي است که از دل «خيانت» زاده شده و او را يک دم آرام نمي‌گذارد. با پورمحسن درباره «بهار ۶۳» گفت و گويي منتشر کرده‌ام که مي‌خوانيد:

اگر موافق باشي مي‌خواهم گفت وگو را با طرح مقوله شهر و اهميتي که در اين رمان پيدا کرده آغاز کنم‌. ‌چون به نظر من در اين رمان شهر رشت به يکي از شخصيت‌هاي اصلي رمان تبديل شده و مکان‌هاي شهري‌، با خاطرات و معناهايي که در آن‌ها قرار داده شده نشانه‌گذاري شده‌اند‌. يک نمونه خوبش‌، مثلاً استفاده از پاساژ پله‌برقي و طرح قضيه بلعيده شدن توسط پله‌ها است‌. يا اصلاً اسم رمان‌... «بهار 63» اسم يک مغازه متروک و در بسته در رشت است . حالا من نمي‌دانم چنين مغازه‌اي واقعاً وجود دارد يا تخيل تو آن را به رشت اضافه کرده‌. اما جالب است، من قبل از خواندن رمان خيال مي‌کردم اين اسم به واقعه‌اي سياسي اشاره دارد.
ببين، همان‌طور که گفتي مکان‌هاي شهري در اين رمان نشانه‌گذاري شده‌اند. خب، رمان روايت ذهني يک آدم از زندگي گذشته خودش است. فرزين دارد خودش را محاکمه مي‌کند. اما در اين روايت‌ها، قضاوت‌هاي مختلف او در زمان‌هاي مختلف و همين‌طور نگاه ناپايدارش به وقايع گذشته باعث مي‌شود که در ذهنش همه چيز به هم ريخته باشد. در واقع اين نام بردن از مکان‌ها، تلاش او براي متوقف کردن اين خاطرات مغشوش و انديشيدن درباره‌ي آن‌هاست. به عبارت ديگر فرزين چنگ مي‌زند به اين مکان‌ها تا از تناقضاتي که در گذشته‌اش وجود دارد، فرار کند و ...]]> 233@http://www.pourmohsen.com/ کتاب‌ها 2010-02-20T16:15:49+03:30 با چشمان باز http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=232
مرا با آمبولانس بردند
تو با مینی‌بوس آمدی
مرا خواباندند روی تخت
نگاهم می‌کردی
با چشمان قرمز
فکر می‌کردی نمی‌توانم تو را ببینم
آن‌ها هم
که دست به همه جایم می‌کشیدند
لختم کردند
لباس تنم کردند
روی دوش آن‌ها
جان که داده‌ بودم، عرق می‌ریختم در لباس نو
چالم کردند
قبل از این‌که سنگ‌ آخر را بگذارند،
توی جمعیت پیدایت کردم
چشمت را بسته بودی از درد
که نبینی‌ام
خاک ریختند
خاک ریختند و بعد دوباره خاک ریختند

این یک بار راستش را بگو
نترس، این‌جا تکان نمی‌توانم بخورم
با چشمان باز
به چشمان من که توی این تاریکی،
بازهم باشند نمی‌توانند ببیند،
فکر می‌کنی؟]]> 232@http://www.pourmohsen.com/ شعر 2010-02-18T23:05:13+03:30 گفت و گوي اينديپندنت با آريل دورفمن، نمايشنامه‌نويس شيليايي: http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=231 پستوي پيکاسو
بايرون وودز/ترجمه‌ي مجتبا پورمحسن: با آريل دورفمن، نمايشنامه‌نويس برجسته‌ي شيليايي و خالقِ نمايش‌نامه «مرگ و دوشيزه»، ۴۵ دقيقه در دفترش در انستيتوي جان هوپ فرانکلين درباره ي نمايش جديدش، «پستوي پيکاسو» گفت و گو کردم. موزه‌ي هنر «ناشر»، همزمان با برگزاري نمايشگاه «پيکاسو و افسون زبان» جلسه‌ي نمايشنامه خواني«پستوي پيکاسو» را ۲۹ تا ۳۱ اکتبر گذشته برپا کرد.

نوشتن چنين نمايشنامه‌اي بايد خيلي سخت بوده باشد.
اين نمايش، نمايشي تجربي است. به عنوان مثال من سعي کردم در تاتر با زمان همان کاري را بکنم که پيکاسو با فضا مي‌کند. يعني خلق چشم‌اندازهاي متعدد و فروريختن حصارهاي هويت. بنابراين اين نمايش چيزي بين نمايش تجربي و عامه‌پسند است.

هم‌چنان که شخصيت‌هاي مختلف يکي پس از ديگري نقطه نظرات‌شان را اعلام مي‌کنند؛ سطوح‌ هم‌شبکه‌اي از واقعيت به يکديگر حمله مي‌کنند...
بيشتر زندگي‌نگاره‌ها به سمت روايت خطي‌تر تمايل دارند. يا حداقل به عقب و جلو مي‌روند، از کودکي به بزرگسالي، بزرگسالي به کودکي و کودکي به بزرگسالي.

روايت پينگ پونگي.
و از اين نظر بسيار هم قابل پيش‌بيني هستند. با خودم گفتم چطور مي‌توانم نمايشنامه‌اي درباره‌ي پيکاسو بنويسم انگار که هنر پيکاسو وجود نداشته است؟ مي‌بايست تحت تاثير پيکاسو قرار مي‌گرفتم؛ بزرگ‌ترين تجليل از او واقعاً اين نيست که کاراکتر او سرصحنه باشد، بلکه هنري است که از منظر آن، پيکاسو به تصوير کشيده مي‌شود. «پستوي پيکاسو»، نمايشي پسا‌پيکاسويي است، در حالي‌ که در بيشتر نمايش‌هايي که درباره‌ي پيکاسو ديده‌ام - بيشتر نمايش‌هايي که درباره‌ي هنرمندان ديده‌ام- اين تمايل وجود داشته که نمايش جوري اجرا شود که انگار ...]]> 231@http://www.pourmohsen.com/ گفت و گو 2010-02-15T13:16:10+03:30 مادام بواریِ معاصر http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=230 گزارشی درباره‌ی واکنش منتقدین به آخرین رمان ماریو بارگاس یوسا و ترجمه گفت و گو با او - منتشر شده در روزنامه‌ی فرهیختگان:
مجتبا پورمحسن: آخرین رمانِ ماریو بارگاس یوسا، نویسنده‌ی برجسته‌ی اهل پرو، «دختر بد» اخیراً با ترجمه‌ی خجسته کیهان و با عنوانِ «دختری از پرو» در ایران منتشر شده است. این رمان، داستان عشقِ جوانی به نام ریکاردو به دختری به نام لیلی است که وقعی به عشق او نمی‌گذارد. ریکاردو، در سال‌های بعد و در چهار دهه، در نقاط مختلف جهان با او روبه‌رو می‌شود. اما همان‌قدر که با گذشت زمان، عشق در ریکاردو عمیق‌تر می‌شود، لیلی نه به عشق ریکاردو، بلکه به عشقِ هیچ‌‌کس اهمیتی نمی‌دهد و زندگی سوداگرانه‌ای را در پیش می‌گیرد.
یوسا، بی‌تردید یکی از بهترین نویسندگان جهان است و آثارش علاقمندان زیادی دارد. به همین دلیل منتقدین - حتا منتقدین شیفته‌ی او - انتظار زیادی از او دارند و با حساسیت ویژه‌ای کارهای او را دنبال می‌کنند. در این‌جا چکیده‌ای از سه نقد در روزنامه‌های نیویورک‌تایمز، واشنگتن‌پست و فاینانشال‌تایمز بر رمانِ «دختری از پرو» (دختر بد) همراه با گفت و گویی کوتاه با ماریو بارگاس یوسا در مورد این کتاب را می‌خوانید:

دلمشغولی خطرناک
کاترین هریسون – نیویورک‌تایمز
یکی بود یکی نبود، در رمانی از ماریو بارگاس یوسا، پسر خوبی بود که عاشق یک دختر بد شد. پسر با او به ملاطفت رفتار می‌کرد، اما دختر جوابش را با بی‌رحمی می‌داد. دختر بد، عشق پسر خوب را مسخره می‌کرد و از او به دلیل فقدان جاه‌طلبی انتقاد می‌کرد. دختر بد هر وقت که به نفعش بود، از سخاوت او سود می‌برد و وقتی نفعی برایش نداشت، او را پس می‌زد. بی‌توجه به این‌که چند بار دختر بد به پسر خوب خیانت کرد، پسر خوب باز هم به گرمی با او برخورد ...]]> 230@http://www.pourmohsen.com/ نقد 2010-02-07T13:54:47+03:30 دو شعر از آدونیس http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=229 ترجمه: مجتبا پورمحسن
آینه‌ای برای قرن بیستم

تابوتی چهره‌ی کودکی را می‌پوشاند
کتابی
نوشته شده از دل و روده‌ی یک کلاغ
چهارپایی با خستگی به پیش می‌رود، با گلی در دست
یک سنگ
در ریه‌های یک مرد دیوانه نفس می‌کشد
این است
این است قرن بیستم

یک پیشگویی

به سوی کشوری که مثل عزارییل دستش را وارد زندگی‌های ما کرد
به سوی کشوری که بیهوش کرد و کشت
خورشیدی برمی‌آید از تاریخِ مفلوج‌مان
به خواب هزارساله‌مان

خورشیدی بدون رحمت
که عمر ماسه‌ها و اقاقیا را می‌کشد
و زمان یک‌ دفعه از تپه‌ها آغاز می‌شود
و زمان خشک می‌شود بر تپه‌ها
مثل قارچ.

خورشیدی که عاشق جنایت و مجروح کردن است
خورشیدی که از آن‌جا بالا می‌آید
از پشت آن پل...


* آدونیس ، شاعر مشهور اهل سوریه متولد سال ۱۹۳۰ است. تاکنون از او بیش از بیست مجموعه شعر منتشر شده است. این دو شعر از کتاب «گزیده‌ی اشعار» اوست که انتشارات دانشگاه ییل تا پایان امسال (میلادی) آن را منتشر می‌کند.
ترجمه این شعرها از زبان عربی به انگلیسی را خالد ماطاوع ، شاعر و مترجم لیبیایی انجام داده است.]]> 229@http://www.pourmohsen.com/ شعر 2010-02-02T13:09:35+03:30 يادداشت جويس کرول اوتس درباره‌ي مرگ سلينجر http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=228 چشم انتظار آثار نويسنده‌ي افسانه‌اي
گاردين، ترجمه مجتبا پورمحسن: هيچ نويسنده‌اي در تاريخ مثل جي‌دي سلينجر، سال‌ها پيش از مرگش اين‌چنين مرموزانه به افسانه تبديل نشد. نويسنده‌اي که آخرين اثر منتشرشده‌اش، قطعه نثر ناقصي بود با عنوان «هپ‌ورث ۱۶، ۱۹۲۴» که ۱۹ ژوئن سال ۱۹۶۵ در مجله‌ي نيويورکر چاپ شد.
به نظر مي‌رسيد شهرت فراوان سلينجر نسبتي معکوس با حجم آثارش داشته باشد. تنها يک رمان که خيلي‌ها دوستش دارشتند و خيلي‌ها آن را به باد انتقاد گرفتند، «ناتوردشت» (۱۹۵۱) که حالا يکي از رمان‌هاي کلاسيک است، مجموعه‌اي از داستان‌هاي گزنده و درخشان به نام «نه داستان» (۱۹۵۳) و داستان بلند دو بخشي خانواده‌ي گلس، «فرني و زويي» (۱۹۶۱)، «تيرهاي سقف را بالا بگذاريد نجاران و سيمور: يک پيشگفتار» (۱۹۶۳)، مجموعه آثار کم حجم و با ويژگي‌هاي کاملاً متفاوت سلينجر بود.
عمده دغدغه‌ي سلينجر در آثارش، بي‌ريشگي اخلاقي ماترياليسم جامعه‌ آمريکاي معاصر و تاثير مخربش بر کودکان و نوجوانان بسيار احساساتي بود که تمايلات مذهبي‌شان هم مرموز (شرقي و مرموز) و هم سانتي‌مانتال (خودبينانه، ساده‌لوحانه و خودمحورانه) بود.
علي‌رغم موفقيت آثار منتر شده ي سلينجر و انتظار هيجان‌زده‌ي مخاطبانش که به خاطرش مجله‌ي نيويورکر آماده‌ي انتشار حتا کم‌اهميت‌ترين نوشته‌هايش بود؛ او در اواسط دهه‌ي ۱۹۶۰و در سن ۴۰ سالگي تصميم گرفت که ديگر اثري از خود منتشر نکند و ترجيح داد در روستاي کورنيش نيوهمشاير و در انزوا زندگي کند.
شايعاتي پخش مي‌شد مبني بر اين‌که سلينجر نمي‌توانست نقدهاي تندي را که گاهي منتقدين بر آثارش مي‌نوشتند تحمل کند و از آن پس اگر مي‌نوشت، فقط براي گذاشتن در کشوي ميزش مي‌نوشت و نه براي ...]]> 228@http://www.pourmohsen.com/ نقد 2010-01-30T12:31:15+03:30 گفت و گو با ابوتراب خسروي، درباره‌ي کتاب «حاشيه‌اي بر مباني داستان»، چاپ شده در روزنامه‌ي فرهيختگان: http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=227 زبان و انديشه با هم موازي هستند
مجتبا پورمحسن: ابوتراب خسروي، نويسنده‌ي شيرازي که بادو رمان «اسفار کاتبان» و «رود راوي» و مجموعه داستان «ديوان سومنات» به شهرت رسيد، از شاگردان کلاس‌هاي داستان‌نويسي گلشيري بود. رمان اسفار کاتبانِ او برنده‌ي جايزه‌ي مهرگان ادب شد و جايزه‌ي بهترين رمان جايزه‌ي گلشيري نيز به رمان «رود راوي» او تعلق گرفت. از ابوتراب خسروي اخيراً کتابي با نام «حاشيه‌اي بر مباني داستان» توسط انتشارات ثالث منتشر شده است. او او درباره‌ي اين کتاب گفت و گو کرده‌ام.

آقاي خسروي، از نام کتاب شما شروع مي‌کنيم: «حاشيه‌اي بر مبناي داستان». در اين کتاب شما به فلسفه‌ي مباني داستان مي‌پردازيد. يعني چيزي وسيع‌تر از تعريف مباني. حالا اين‌که اسم کتاب را «حاشيه‌اي بر مباني داستان» گذاشته‌ايد، نوعي اظهار تواضع است يا اين‌که دليل ديگري دارد؟
واقعيتش اين است که کتاب‌هاي زيادي در زمينه داستان - حالا ترجمه يا افتباس يا تاليف- در آمده و راستش کتابي سراغ نداشتم که عناصر داستان را از اين منظر ببيند‌، بي اين‌که تواضع باشد يا خداي نکرده خودخواهي، خلا چنين کتاب‌هايي را احساس کردم و به اين مقوله پرداختم‌. اميد‌وارم دوستان ديگر هم به اين موضوع بپردازند تا پشتوانه ‌داستان‌نويسي ما ‌و نياز‌هاي روز‌افزون داستان‌نويسان جوان ما به اين مقولات تامين شود.

وقتي کتاب شما را خواندم، به نظرم در هر فصل تناقضاتي وجود داشت که مي‌خواستم اگر ممکن است درباره‌اش توضيح بدهيد. هر فصل از کتاب را که درباره‌ي يک عنصر اصلي داستان‌ است، شما با تحليل کلاسيک آغاز مي‌کنيد که نهايتاً مي‌تواند به تعريفي کلاسيک از داستان منتهي شود. اما در پايان فصل به يک‌باره نظرات شما کاملاً راديکال ...]]> 227@http://www.pourmohsen.com/ گفت و گو 2010-01-27T14:03:28+03:30