هفت‌ها - Blogs http://www.pourmohsen.com/ هفت‌ها en-us 2012-05-17T21:42:00+03:30 hourly 1 2000-01-01T12:00+00:00 گفت و گو با محمد شمس لنگرودی، شاعر درباره شعر دهه هشتاد و ساده‌نویسی در شعر http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=446

مخاطب جدی گول آبِ گل آلود را نمی‌خورد

شاید نزدیک به یک سال طول کشید تا بتوانیم این گفت و گو را انجام بدهیم. دلیلش این بود که فکر کردیم موضوع آن‌قدر جدی هست که باید سر فرصت درباره‌اش حرف بزنیم. محمد شمس لنگرودی که در چند سال اخیر، فعالیتش در شعر پررنگ‌تر از هر زمان دیگری شده، برخلاف ان‌چه تصور می شود، مخالف شعر دشوار نیست. او حتا اعتقاد ندارد که شعر سهل و ممتنع، معنای مشخصی دارد، برعکس به گفته او شعر مورد پسند او، شعری است که معانی بسیار زیادی دارد. یعنی او با آن‌چه مخالفانش درباره شعر می‌گویند، مخالف نیست، اما نکته‌ی جای بحث این است که آن ویژگی‌های محل توافق، در چه نوع شعری متجلی می‌شود. با او درباره‌ی دهه‌بندی شعر در ایران، ساده نویسی در شعر و شعرهای عاشقانه گفت و گو کردم.

آقای لنگرودی اخیراً این میل خیلی وجود داشته که ادبیات دهه‌ی هشتاد را تعریف کنند و جالب است که چه در زمینه‌ی داستان و چه در زمینه‌ی شعر می‌گویند که ما دچار افت و میان‌مایگی شده‌ایم، این‌که معیارهای‌مان در شعر پایین آمده. اول این‌که اصلاً با این نوع دهه‌بندی موافق هستید؟ و این‌که در مورد شعر دهه‌ی هشتاد چنین اعتقادی دارید؟
من الان و بعد، هر چه که صحبت می‌کنم در جواب کسی نیست، به شما پاسخ می دهم. در مورد دهه‌‌بندی عرض كنم كه  آقای حقوقی بنا به ضرورتی این کار را کرده بود كه غلط جا افتاد. دهه‌بندی او این بوده که می‌خواسته ببیند که مثلاً در سال‌های سی، در این ده سال، چه اتفاقاتی در شعر افتاده، نه این‌که کیفیت شعر چه‌طور بوده؟ مثلاً می خواست ببيند شاملو در این ده سال چه کار کرده؟ ایکس در سال‌های دهه‌ی چهل چه کرده. منتها این بعداً به غلط جا افتاد. آن چیزی که به شعر دهه‌ی چهل معروف است در واقع شعر شاعرانی بود که از سال‌های بیست کارشان را شروع کرده بودند و ارتقای شعرشان از ...]]> 446@http://www.pourmohsen.com/ گفت و گو 2012-05-16T14:30:55+03:30 نگاهی به رمان «نور شعله ور»، نوشته‌ی تریسی شوالیه، ترجمه شیوا مقانلو http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=445

افسونِ زندگی یک شاعر

«اون جزوه‌هایی چاپ می‌کنه که کلی چیزهای بی‌معنی و افراطی توشون هست، به این دلیل! اون یک آشوب گره. دلم نمی‌خواد هیچ کلاه قرمز بی‌لبه‌ای رو تو خونه‌م ببینم. شنیدین چی گفتم؟»
دوشیزه پلهام، صفحه‌ی ۳۸
چشم دوشیزه پلهام! چشم! جم و مگی و مایسی و حتا تریسی شوالیه قول می‌دهند که سراغ ویلیام بلیک نروند و هیچ کلاه قرمز بی‌لبه‌ای در خانه دیده نشود. قول می‌دهند، اما هیچ کدام  روی قول‌شان نمی‌مانند.
رمان «نور شعله‌ور» بر همین ساختار استوار است.
سال ۱۷۹۲ است، در عصر صنعتی شدن، لندن در دود و بخار غلیظ فرو رفته است. خانواده‌ی کلاوی پس از مرگ  یکی از پسرها به لمبث لندن سفر می‌کنند. وقتی که پدر خانواده، توماس کلاوی در سیرک به عنوان صندلی ساز، شغلی برای خود دست و پا می‌کند، آنها به ساختمان‌‌های هرکول می‌روند. در ادامه جم کلاوی با دختر همسایه‌شان مگی آشنا می‌شود. پدر مگی یک دوره‌گرد متقلب بود. مگی، جم کلاوی را زیر پروبالش می‌گیرد.
تریسی شوالیه در رمان «نور شعله‌ور» از طریق چالش‌های درونی این دو نوجوان به نگرش‌های این جهانی ویلیام بلیک می‌پردازد. ملموس‌ترین نمونه از نگرش‌های این شاعر افسانه‌ای بریتانیایی در تئوری «تناقضات» نهفته است:«اگر یک سوی رودخانه، پاکی باشد و در سوی دیگرش، تجربه؛ میان این دو چیست؟» و این الهام بخش بلیک  برای نوشتن «ترانه‌های تجربه» بود؛ بچه‌ها می‌فهمند که در اختیارداشتن یکی به معنای این نیست که دیگری از کف رفته باشد.
در این داستان بلیک از چشمان دو کودک دیده می‌شود: جم کلاوی، یک پسربچه‌ی روستایی، بخش معصوم، و دیگری مگی باترفیلد، شمری، صدای تجربه.
تریسی شوالیه، نویسنده‌ی ۵۰ ساله‌ی انگلیسی نشان داده که دوست دارد در آثارش، زمینه‌های تاریخی ...]]> 445@http://www.pourmohsen.com/ نقد 2012-05-14T20:31:22+03:30 فلورانس نایتینگل و خاطرات نمایشگاه کتاب http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=444 444@http://www.pourmohsen.com/ یادداشت 2012-05-06T18:42:02+03:30 گفت و گو با رسول یونان، شاعر و نویسنده http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=443

عشق هم نوعی تعارف است

«کاش نان بودم/ چه زیبا برمی‌گردد/ از سفر آتش» رسول یونان شاعر این سطرها و سطرهای زیبای دیگری است که در آخرین مجموعه شعرش «مواظب باش! مورچه‌ها می‌آیند» گردهم آمده‌اند. پیش از او از این شاعر، چهار مجموعه شعر به فارسی و یک مجموعه شعر به زبان ترکی منتشر شده است. او تاکنون چند مجموعه شعر از ناظم حکمت، شاعر اهل ترکیه و یک گزیده شعر ترکیه و یک گزیده شعر جهان را ترجمه کرده است. رسول یونان چند نمایشنامه، یک مجموعه داستان، یک مجوعه مینیمال و یک رمان هم نوشته است. به بهانه انتشار مجموعه شعر تازه رسول یونان، با او گفت و گو کردم.

آقای یونان، من بعد ۱۵سال که به‌طور جدی شعر و نقد شعر را دنبال کرده‌ام، امروز به جایی رسیده‌ام که هم می‌توانم از شعرهای کتاب اخیر شما لذت ببرم و نقدی بنویسم در تایید شعرهای شما؛ و هم می‌توانم از شعرهای شما لذت نبرم و نقدی بنویسم در رد آن‌ها. می‌خواهم بگویم می‌توان با دلایل متفاوت اما متقن، نظرات کاملاً متفاوتی اقامه کرد. به نظر شما این نقطه‌‌ای در شعر ما نیست که به هر حال این اختلاف نظرها کنار گذاشته شود؟
من سال‌هاست از وقتی که خودم را شناختم یا اولین کتابم را چاپ کردم یک چیزی را پذیرفتم و آن این است که باید تفاوت‌ها را پذیرفت. دومین چیزی را که پذیرفتم این است که شعر یک دستورالعمل رسمی نیست. و این به این معناست که به اندازه‌ی تمام شاعران صاحب‌نام دنیا برای شعر تعریف وجود دارد و در این تعاریف راه‌هایی برای چگونگی گفتن شعر ارائه شده است.
وقتی ما تفاوت‌ها و تعاریف مختلف شعر را بپذیریم خواه ناخواه از نفرت‌ها دوری می‌کنیم. ببینید این طبیعی است که کسی شعر مرا نخواند. و این هم طبیعی است که من هم شعر کسی را نخوانم، ولی این به معنای حذف نیست.
این به معنای انتخاب است. هرکس در دنیا اختیار دارد که یک نوع شعر را بپذیرد و بخواند. ...]]> 443@http://www.pourmohsen.com/ گفت و گو 2012-05-02T18:33:15+03:30 زیرآبی رفتن از انزلی تا مسکو http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=442 روزهای فوتبال بود، روزهای بازی‌های تیم ملی ایران در بازی‌های مقدماتی جام جهانی. روزهای علی دایی، خدادادعزیزی و مهدوی کیا و البته محمد مایلی کهن. تب فوتبال تمام کشور را فرا گرفته بود. به یکباره مادربزرگ‌ها هم فوتبال‌دوست شده بودند. داور که سوت را می‌زد، خیابان‌ها خالی می‌شد. با دوستانی که عصرها یک نیمکت را در سبزه‌میدان رشت پاتوق کرده بودیم- پاتوق شعر و ادبیات و گل و پوچ و غیبت و البته حل کردن بخش‌های بزرگی از مشکلات جهان- قرار گذاشته بودیم، برای تماشای هر بازی، خانه‌ی یکی از بچه‌ها جمع شویم. جمع می‌شدیم و حرص می‌خوردیم از توپ‌های هدر رفته و رخت تظاهر به روشنفکری را برای لحظاتی از تن در می‌آوردیم و از داور و بازیکنان و مربیان حریف گرفته تا بازیکنان تیم خودمان را از بد و بیراهی نبود که بی‌نصیب بگذاریم . مجبور بودم  چشم‌اندازی حداقلی از فضایی که قهرمان خاطره‌ام در آن قهرمان پروری کرده، ترسیم کنم. مازیار قبلا برای ما از داستان‌های عجیب و غریب پدرش حرف زده بود، از ادعاهای عجیبش که هیچ منطقی پشتش نبود. اما تا خودمان به گوش‌های خودمان نشنیدیم باورمان نشد. ایران داشت با چین بازی می‌کرد در ورزشگاه آزادی، بچه‌ها توی اتاق بودند که پدر مازیار، من و یکی از بچه‌ها را گیر انداخته بود و می‌گفت. می‌گفت و می‌گفت و ما که پیش‌زمینه‌ای داشتیم سر تکان می‌دادیم و بله بله می‌کردیم و گوشمان به صدای گزارشگر بود که انگار با بچه‌ها مسابقه گذاشته بود که سر هر موقعیت گل صدای کدام طرف، فریاد طرف دیگر را تحت‌الشعاع  قرار می‌دهد. دروغ چرا، خاطرم نیست گزارشگر بازی کی بود. پدر مازیار از دیدار شبانه با عارفی می‌گفت که طی‌الارض کرده و به او گفته ردای عرفان‌اش شایسته دوش اوست. پدر مازیار هم در این دیدار خیالی فروتنی به خرج داده بود و به عارف داستانش گفته بود، من اگر بتوانم از کله‌ی سحر ...]]> 442@http://www.pourmohsen.com/ یادداشت 2012-04-29T15:41:06+03:30 حیرت عجیب تهرانی‌ها و فیلم‌سازی برای موزه سینما http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=441 بعضی اتفاق‌ها جان می‌دهند برای خاطره‌شدن؛ خاطره در قالب معمولش. اما توی همین خاطره‌ها چیزهایی هست که می‌تواند نگاهت را عوض کند. هفته‌ی گذشته وقتی در مسیر بین ماشین پارک شده کنار خیابان مطهری تا بانک سپه گوشی موبایلم را گم کردم، یک گوشی اچ تی سی که دو هفته پیش خریده بودم، وقتی تمام سوراخ سنبه‌های بانک و ماشین را گشتیم- من و برادرم- وقتی ده بار داستان چند دقیقه‌ای گشتن دنبال مدارک مورد نیاز برای دریافت وام تا باجه‌ی بخش اعتبارات را مرور کردیم و به جایی نرسیدیم، مطمئن شدیم که گوشی از کف رفته. به این می‌گویند ضد حال. برادرم بیش از ۲۰ بار با شماره‌ام تماس گرفت و کسی گوشی را برنداشت. انتظار که ندارید دقیقاً بدانم چندمین بار بود که از آن طرف کسی جواب داد.
پیرزنی بود، این را از حرف‌های برادرم متوجه شدم. گفت گوشی را بلد نیست جواب بدهد، گفت که گوشی را پیدا کرده. اصرار برای گرفتن نشانی حاج خانوم بی‌فایده بود. برادرم چند ثانیه  یکبار می‌گفت که مژدگانی تقدیم می‌کنیم بالاخره پیرزن گفت که ساعت چهار عصر بروم جلوی مسجد سوخته تکیه؛ گفت که شوهرش آن‌جا دست‌فروشی می‌کند. گفت که آنجا به هر کس بگویی نوروز، او را می‌شناسد. ساعت چهار عصر رفتیم سر قرار. از یک دستفروش پرسیدم، شما آقا نوروز را می‌شناسید؟ با چنان قاطعیتی گفت نه خیر که داشتم یقین می‌کردم هیچگاه  کسی را ندیده که اسمش نوروز باشد. حداکثر پنج ثانیه بعد گفت: نوروز؟ بله، می‌شناسم، اما هنوز نیامده. باز هم پنج ثانیه نگذشت که سرچرخاند و گفت: اونا، اون نوروزه. پیرمرد تا مرا دید بلند شد و دستم را گرفت و رفتیم به سمت کوچه. می‌گفت مواظب باش بچه‌ها فیلم برمی‌دارند! فیلم چی؟ مگر داریم چه کار می‌کنیم؟ مگر داری چه کار بدی می‌کنی؟ نپرسیدم. پرسید جلدش چه رنگی است؟ چقدر ساده بود پیرمرد!  گفتم سیاه. خب فکر می‌کنم ۷۰ درصد جلدهای موبایل رنگ سیاه دارند. ...]]> 441@http://www.pourmohsen.com/ یادداشت 2012-04-22T16:52:35+03:30 بی‌وجدانی ناشری که روی اسب مرده شرط می‌بندد http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=440 فکر می‌کنم زمستان دو سال پیش بود که همراه با دو تا از دوستان که یکی از آن‌ها ناشر هم بود، رفتیم خانه‌ی زنده یاد فریدون پوررضا، استاد موسیقی فولکلور گیلان. چند باری که نزدش رفته بودم،از ناشری سرشناس گلایه می‌کرد که اثر پژوهشی‌اش درباره‌ی موسیقی فولکلور را که، حدود ۵۰۰ صفحه می‌شد، چند سالی بلاتکلیف گذاشته است. پوررضا می‌گفت ناشر او را سرمی‌دواند. می‌گوید کتاب را درمی‌آورم، فعلا ایران نیستم، یا شش ماه دیگر منتشر می‌کنم و از اینجور حرف‌ها. دوست نویسنده‌ی هفتاد و چند ساله‌ای دارم به نام مجید دانش آراسته که تا زانوی من که آدم قد بلندی هستم کتاب دارد. او کتابی به همان ناشر داده بود و ناشر حتا مجوز نشرش را هم از ارشاد گرفته بود، اما کتاب را چاپ نمی‌کرد. بعد از کلی سرگردانی و وعده‌های توخالی، دانش آراسته به تنگ آمده از این رفتار غیرحرفه‌ای و غیراخلاقی، بالاخره توانست امتیاز کتاب‌اش را که تاکید می‌کنم مجوز نشر گرفته بود، از این ناشر بگیرد.آن روز دوست ناشرم که بسیار به او و صداقتش ایمان دارم، گفت که ناشر مورد نظر در این مورد ید طولایی دارد و یکی از رویه‌هایش این است که از نویسندگانی که آفتاب‌شان لب بوم است، کتاب می‌گیرد و آنقدر در انتشارش تاخیر می‌کند تا نویسنده عمرش را بدهد به صاحب نشر؛ و آنگاه او قهرمانانه کتاب «زنده‌یاد» یا«مرحوم مغفور» یا«استاد مرحوم» را منتشر کند. با وجود اعتماد کاملم به آن دوست، این رویه به نظرم آنقدر بی‌رحمانه و غیراخلاقی آمد که ترجیح دادم باورش نکنم. یعنی باور کرده بودم، اما هی در گوش خودم می‌خواندم که باور نکن. مجید دانش آراسته که عمرش جاودانه باد، کتابش را از ناشر گرفت.
چهارشنبه‌ی گذشته فریدون پوررضا در سن ۸۰ سالگی درگذشت. مرگ او یک شهر را در ماتم فرو برد. همه‌ی مردم شهر با صدای پوررضا خاطره داشتند. روز جمعه وقتی داشتم اخبار ...]]> 440@http://www.pourmohsen.com/ یادداشت 2012-04-18T19:27:35+03:30 به افتخار جاودانگی یک صدا+ لینک فایل صوتی مصاحبه با فریدون پوررضا http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=439 نه حق فریدون پوررضا این نیست که بنشینیم و برایش گریه کنیم. او بزرگ‌تر از این حرف‌هاست. با اندوه صدای او بود که اندوه‌های زندگی‌مان را تحمل می‌کردیم، جان می‌گرفتیم وقتی در صدایش همان غمی را می‌شنیدیم که در وجود خودمان احساس می‌کردیم... همدرد پیدا می‌کردیم.
من چند مصاحبه با فریدون پوررضا کرده‌ام. یکی از شادانه‌ترین گفت و گوهایم با همانی بود که در قالب برنامه‌ای نوروزی تهیه شد. لینک صوتی این گفت و گو را می‌توانید از پایین این نوشته دانلود کنید و گوش کنید. صدای پوررضا، خارج از اراده خودش او را جاودانه کرد، چه می‌خواست چه نمی‌خواست، جاودانه شد.

لینک صوتی مصاحبه با فریدون پوررضا

مطلب مرتبط:
حُزن ويران‌کننده سياابران با صداي فريدون پوررضا
لینک آهنگ تی‌تی‌ کو تی‌تی با صدای فریدون پوررضا ]]> 439@http://www.pourmohsen.com/ گاه‌نوشت 2012-04-11T19:45:07+03:30 غياب مضحکِ امر خنده‌دار http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=438

درباره‌ي رمان «ابله» نوشته‌ي فئودور داستايوسکي

ميلان کوندرا
ترجمه: مجتبا پورمحسن

فرهنگ لغت خنده را واکنشي تعريف مي‌کند که «به وسيله چيزي خنده‌دار يا مضحک به وجود مي‌آيد.» اما آيا اين‌طور است؟ ما مي‌توانيم يک مجموعه‌ي کامل از انواع خنده در رمان «ابله» داستايوسکي تهيه کنيم. يک نکته‌ي عجيب: شخصيت‌هايي که در بيشتر صفحات کتاب مي‌خندند، آنهايي نيستند که شوخ طبع‌ترين هستند، برعکس آنها به هيچ‌وجه طبع شوخي ندارند. گروهي از افراد جوان خانه‌اي اربابي را ترک مي‌کنند تا در پارک قدم بزنند؛ در بين آنها سه دختر چنان مهربانانه به شوخي‌هاي ايوگني پاولوويچ مي‌خندند که او شک مي‌کند که آنها اصلا به چيزي که او دارد مي‌گويد حتا گوش نمي‌کنند.» اين ترديد «او را واداشت تا پشت سر هم خنده‌هاي ناگهاني کند.» يک مشاهده‌ي خوب: اول خنده‌ي جمعي دختراني که، وقتي که مي‌خندند، رد انگيزه‌ي خود براي خنديدن را از دست مي‌دهند و اصلا بدون دليل به خنديدن ادامه مي‌دهند؛ و بعد خنده‌ي (اين نوع کاملا عجيب و غريب، کاملا تصنعي) ايوگني پاولوويچ وقتي مي‌فهمد که خنده‌ي دختران عاري از هرگونه منطق است، و در برابر اين «غياب مضحک امر خنده‌دار» شروع به خنديدن به خودش مي‌کند.
آگاليا که در همان پارک قدم مي‌زند به ميشکين، نيمکت سبزي را نشان مي‌دهد و به او مي‌گويد که آن، جايي است که او هميشه حدود ساعت ۷ صبح، وقتي ديگران هنوز خواب هستند مي‌آيد آنجا مي‌نشيند. عصر آن روز جشن تولدي براي ميشکين برپاست؛ اين دور هم جمع شدن، پرشور و طاقت‌فرساست و آخر شب تمام مي‌شود، ميشکين مضطرب به جاي اينکه برود بخوابد، از خانه بيرون مي‌رود تا در پارک پرسه بزند، نيمکت سبزي را مي‌بيند که آگلايا براي ملاقات صبح‌شان، نشانش ...]]> 438@http://www.pourmohsen.com/ نقد 2012-04-10T20:07:00+03:30 چهارشنبه‌ای که عاشق مرگ است http://www.pourmohsen.com/blogs/blog.php?code=437 چهارشنبه است، روز چهارشنبه نیست، اسمش چهارشنبه است. خیلی‌ها او را می‌شناسند. آدم معروفی نیست. تا معروف را چه طور تعریف کنیم. فکر نمی‌کنم اگر کسی را خیلی‌ها بشناسند، بشود به او گفت مشهور، احتمالا علت، یعنی همان شهرت، نقش بالایی دارد. این چهارشنبه ما هم شهرت دارد، نه، پس مشهور است. چون او چیزی دارد که دیگران ندارند. چی؟ جان به سرتان کردم؟  الان می‌گویم. اگر بخواهم خیلی صریح بگویم آقای چهارشنبه، لاشخور است. چطور؟ او فقط با آگهی‌های تسلیت کار دارد.
شغلش این است که آگهی‌های تسلیت روی دیوار را می‌خواند. زمان و مکان برگزاری مراسم ترحیم را به خاطر می‌سپارد و با یک برنامه‌ریزی بی‌عیب و نقص در محل مورد نظر حاضر می‌شود و شام یا ناهار مجلس ترحیم را می‌لمباند و احتمالا ته دلش یک فاتحه می‌خواند برای  شادی روح «آن مرحوم یا مرحومه»، شاید هم جمعیت را که دعوت می‌شوند به «اجماعا صلوات» همراهی کند با صدای بلند. کار چهارشنبه دیگر تمام شده. این کارش تمام شده، وگرنه کار بعدی او از همین حالا شروع می‌شود. ناهار که تمام شد، حالا باید به فکر شام باشد. کسی که شغلش این باشد، دستش خالی نمی‌ماند. او حداقل برای سه روز آینده شام و ناهار رزرو کرده. خیلی‌ها می‌روند مجلس ترحیم و ناهار و شام خیراتی را می‌خورند. اما چهارشنبه دو تفاوت اساسی با بقیه دارد. اول این‌که او مثل بقیه سالی یکبار، دو بار یا حداکثر سه بار میهمان سفره اموات نمی‌شود. او شبانه‌روزش را اینگونه می‌گذراند، ناهار هر روز، و شام هر شب. تفاوت دوم او با بقیه این است که آدم‌ها طبیعتا ناهار یا شام ترحیم مرحوم یا مرحومه‌ای را می‌خورند که از اقوام دور یا نزدیکشان بوده باشد و یا در زمان حیاتش با او مختصر آشنایی داشته باشند. خیلی اگر راه دوری بروند، جایی است که با متوفی هفته‌ای یک بار سلام و علیک داشته‌اند. اما چهارشنبه سر سفره‌ی امواتی ...]]> 437@http://www.pourmohsen.com/ یادداشت 2012-04-08T11:23:13+03:30